Làm đám trong hẻm hay trong cư xá Thanh Đa vẫn êm được, miễn làm đủ bốn việc: báo trước cho hàng xóm sát vách và ban điều hành khu phố, dựng rạp chừa lối cho xe và người đi bộ, tắt loa đúng giờ, và xem lịch con nước trước khi chốt ngày. Hầu hết chuyện mất lòng sau đám đều bắt đầu từ chỗ hàng xóm "không ai nói với mình tiếng nào".
Ở bán đảo, đám tiệc từng là việc của cả xóm. Nhà có đám thì nhà bên cho mượn bàn, mượn bếp, đàn bà trong hẻm qua phụ lặt rau từ chiều hôm trước. Nếp đó còn, nhưng mỏng hơn: nhiều người mới dọn tới, nhiều nhà đi làm cả ngày, hẻm thì đông xe hơn hẳn. Cái êm giờ phải tính, không còn tự nhiên mà có.
Vì sao đám tiệc ở Thanh Đa dễ va chạm hơn ngày trước
Ngày trước nhà thưa, sân rộng, đám dựng trong vườn nhà mình là đủ. Giờ phần lớn nhà trong hẻm sát vách nhau, cửa mở ra thẳng lối đi chung. Một cái rạp dựng ngang hẻm là cả dãy nhà phía trong phải dắt xe vòng hoặc chờ.
Bán đảo lại ít đường ra vào. Hẻm nào cũng dồn về vài trục chính rồi đổ ra cầu Kinh, nên một con hẻm bị chặn vào giờ tan tầm làm người ta bực hơn mức bình thường. Người làm đám thường không thấy điều này vì cả ngày bận trong rạp.
Ở cư xá Thanh Đa và các chung cư cũ, khó khăn còn khác: sân chung nhỏ, cầu thang hẹp, tường mỏng. Tiếng loa từ sân dội lên mọi tầng, mùi khói bếp bay vào hành lang. Có những việc ở nhà phố chỉ là phiền, ở chung cư cũ lại thành chuyện an toàn.
Cũng có một thay đổi ít ai nói: người trong xóm không còn cùng một lịch sống. Người già ngủ sớm, người trẻ làm ca đêm, nhà có con nhỏ thi cử. Một đêm hát karaoke tới khuya ngày trước cả xóm cùng vui, giờ có thể là đêm mất ngủ của nhà bên.
Chuẩn bị trước một tuần: báo ai, hỏi gì
Phần lớn việc làm êm một cái đám nằm ở tuần trước đó, không phải ở ngày đám.
- Báo ban điều hành khu phố hoặc tổ dân phố. Nói ngày giờ, quy mô, có dựng rạp ra lối đi chung hay không. Hỏi luôn có cần làm giấy xin tạm dùng lòng đường, lề đường với phường hay không, vì mỗi nơi và mỗi quy mô một khác.
- Gõ cửa từng nhà sát vách và đối diện. Nói trực tiếp, không nhắn qua người khác. Hỏi nhà họ có người già, người bệnh, trẻ nhỏ không, có ai làm ca đêm không. Biết trước thì sắp chỗ đặt loa, đặt bếp cho phải.
- Với chung cư cũ, báo ban quản trị. Hỏi được dùng khoảng sân nào, giờ nào phải dọn, có được nấu nướng trong khuôn viên không, chỗ để xe khách ra sao. Có nơi có quy định viết sẵn, có nơi chỉ là thói quen, hỏi cho chắc.
- Xem lịch con nước. Những ngày nước lớn quanh rằm và mùng một, nhất là các tháng cuối năm, nhiều hẻm trũng ở bán đảo bị nước tràn lên vào chiều tối. Chọn ngày khác được thì nên chọn.
- Hẹn với thợ dựng rạp về chỗ cắm cọc và lối chừa. Nói rõ phải chừa ít nhất một lối đủ cho xe máy dắt qua và cho băng ca nếu có chuyện. Đừng để thợ tự quyết, họ quen dựng kín cho đẹp.
- Hỏi điện ở đâu. Cần bao nhiêu đèn, quạt, nồi điện, bếp từ. Đường điện nhà cũ ở bán đảo nhiều chỗ đã yếu, kéo thêm cả dàn thiết bị là dễ nhảy cầu dao hoặc nóng dây.
- Báo giờ kết thúc. Nói với hàng xóm đám xong lúc mấy giờ, dọn rạp ngày nào. Có một mốc rõ ràng, người ta dễ chịu đựng hơn nhiều so với kiểu "chắc mai mới dọn".
Một mẹo nhỏ của người làm đám lâu năm trong xóm: mời luôn các nhà sát vách tới ăn, kể cả nhà ít qua lại. Đã ngồi chung mâm thì rất ít người còn bực vì tiếng loa.
Đám cưới, đám giỗ, đám tang: mỗi loại cần lưu ý gì
Đám cưới thường ồn nhất. Loa, ca nhạc, khách đông vào buổi tối. Giữ âm lượng ở mức nói chuyện được trong rạp, và tắt nhạc trước giờ khuya; quy định về giữ yên tĩnh ban đêm có thật và có người đi báo.
Đám cưới hay chặn hẻm lâu nhất. Rạp dựng từ hôm trước, tiệc xong hôm sau mới dọn. Nếu được, dựng rạp gọn trong sân hoặc chỉ chiếm một bên hẻm.
Đám giỗ nhẹ hơn nhưng hay kéo dài. Khách tới từ trưa tới tối, ngồi nhậu lai rai. Nhắc khéo người nhà dọn bàn ngoài hẻm trước giờ khuya, đừng để vài người ngồi lại tới nửa đêm.
Đám tang là lúc hàng xóm rộng lượng nhất. Người ta thường không phàn nàn, nhưng chính vì vậy gia đình càng nên giữ ý: kèn trống theo giờ, không để khách hút thuốc dồn ở cửa nhà người khác.
Đám tang ở chung cư cũ cần tính đường đưa xuống. Cầu thang hẹp, chiếu nghỉ chật. Hỏi trước nhà tang lễ hoặc dịch vụ mai táng về cách đưa xuống an toàn; nhiều gia đình chọn tổ chức ở nhà tang lễ vì lý do này.
Đám thôi nôi, sinh nhật, tân gia là loại hay quên báo. Nhà làm nghĩ "có mấy bàn", nhưng xe khách vẫn đậu kín hẻm. Báo hàng xóm một câu vẫn hơn.
Đám ở nhà ven kênh, ven sông. Đừng để trẻ con trong đám chạy ra bờ kè, mép nước khi người lớn mải tiếp khách. Giao hẳn một người lớn trông trẻ.
Đám vào mùa mưa. Rạp phải có máng thoát nước, không để nước từ mái rạp đổ thẳng vào cửa nhà bên cạnh.
An toàn điện, lửa và nước dưới một mái rạp
Rạp bạt, dây điện kéo tạm, bếp gas, nồi nước sôi và trẻ con chạy giữa bàn: một cái đám trong hẻm gom đủ mọi thứ dễ gây tai nạn vào một chỗ. Đây là phần không nên giao hết cho thợ.
Bếp nấu nên đặt ở chỗ thoáng, cách xa vách bạt, có lối thoát. Bình gas để đứng, xa nguồn nhiệt. Có một bình chữa cháy nhỏ để sẵn cạnh bếp, và ít nhất một người biết dùng. Ở chung cư cũ, tuyệt đối không nấu bằng than trong hành lang hay chân cầu thang, khói và lửa ở đó đi lên rất nhanh.
Dây điện kéo ra rạp phải đi trên cao hoặc dọc tường, không nằm dưới vũng nước. Mùa triều cường, nước có thể tràn vào hẻm ngay lúc tiệc đang đông, ổ cắm đặt dưới đất là nguy hiểm thật sự. Nếu không chắc đường điện chịu nổi, nhờ thợ điện xem trước chứ đừng hỏi thợ dựng rạp.
Còn một chuyện ít ai tính: lối cho xe cấp cứu và xe chữa cháy. Bán đảo đã ít đường, hẻm lại bị rạp chiếm, nếu có ai trong xóm trở bệnh giữa đêm thì việc dời bàn ghế mất thêm nhiều phút. Chừa một lối thông suốt là phép lịch sự với cả xóm, không chỉ với nhà sát vách.
Những chuyện hay làm hàng xóm phật lòng
Đậu xe khách chắn cửa nhà người khác. Cử một người giữ xe, chỉ chỗ đậu ngay từ đầu hẻm.
Để rác, vỏ lon qua đêm. Hẻm có mùi chua sáng hôm sau là điều người ta nhớ lâu hơn cả tiếng nhạc.
Dọn rạp trễ hơn đã hứa. Nếu phải trễ, báo lại, xin lỗi một câu.
Mượn đồ không trả đủ. Bàn ghế, xoong nồi mượn của xóm nên đánh dấu và trả trong ngày.
Hát karaoke quá khuya. Đây là nguồn va chạm số một, kể cả trong xóm thân nhau.
Đốt vàng mã sát nhà bên. Khói và tro bay vào cửa sổ, chọn chỗ thoáng và có người trông.
Không mời mà vẫn chiếm chỗ. Rạp lấn trước cửa nhà người ta thì ít nhất nên mời họ một tiếng.
Quên cảm ơn sau đám. Một đĩa xôi, một túi trái cây mang qua nhà bên hôm sau là cách người cũ trong xóm vẫn làm, và nó vẫn có tác dụng.
Câu hỏi thường gặp
Dựng rạp đám cưới trong hẻm có cần xin phép không?
Tuỳ quy mô và có chiếm lòng đường, lề đường hay không. Cách chắc nhất là hỏi ban điều hành khu phố và UBND phường trước vài ngày. Đừng dựa vào chuyện "nhà kia làm hoài có sao đâu".
Hàng xóm báo ồn thì nên xử lý thế nào?
Giảm loa ngay, ra nói chuyện trực tiếp, đừng để người nhà cãi lại. Một lời xin lỗi lúc đó rẻ hơn rất nhiều so với một mối bất hoà kéo dài cả chục năm trong xóm.
Có nên tổ chức đám tang ở nhà khi sống trong chung cư cũ?
Nhiều gia đình vẫn làm, nhưng cầu thang hẹp và sân chung nhỏ khiến việc đưa tiễn vất vả và kém an toàn. Hỏi ban quản trị và dịch vụ mai táng trước, cân nhắc nhà tang lễ nếu điều kiện chung cư quá chật.
Chọn ngày đám tránh triều cường bằng cách nào?
Xem lịch triều công bố của các cơ quan khí tượng thuỷ văn, chú ý những ngày quanh rằm và mùng một âm lịch. Hỏi thêm người lâu năm trong hẻm xem nước hay lên giờ nào, vì mỗi con hẻm ngập một kiểu.
Mượn bàn ghế của xóm có còn phổ biến không?
Ở những xóm cũ của bán đảo vẫn còn, nhất là cho đám giỗ, đám tang. Phần lớn đám cưới giờ thuê trọn gói. Mượn thì nên trả đúng hẹn và kèm một lời cảm ơn, đó là cách giữ cho nếp này còn sống.
