Một góp ý quy hoạch có trọng lượng khi được gửi đúng đợt lấy ý kiến, qua đúng kênh, bằng văn bản, chỉ rõ vị trí trên bản vẽ và đưa ra đề xuất cụ thể kèm lý do. Lời phàn nàn chung chung ở buổi họp, không ghi lại, gần như không để lại dấu vết gì trong hồ sơ đồ án.
Người ở bán đảo Thanh Đa từng trải qua những đợt lấy ý kiến mà nhiều nhà biết tin khi đã sắp hết hạn, hoặc tới buổi họp chỉ kịp nghe trình bày rồi về. Cảm giác "góp cũng như không" là có thật, nhưng phần lớn là vì góp ý không đúng cách chứ không hẳn vì không ai đọc.
Bài này đi qua những việc cụ thể: biết khi nào có đợt lấy ý kiến, đọc gì trước, viết gì, góp với ai, và làm gì sau khi đã gửi.
Vì sao góp ý quy hoạch hay rơi vào im lặng
Quy hoạch là việc lâu, nhiều lớp, và đợt lấy ý kiến cộng đồng chỉ là một khâu trong đó. Đơn vị lập quy hoạch nhận rất nhiều ý kiến, phải tổng hợp, giải trình, rồi trình cấp có thẩm quyền. Một ý kiến chung chung như "không đồng ý giải toả" hay "cần quan tâm người dân" khó được ghi nhận thành một điểm cụ thể để giải trình.
Ngược lại, góp ý chỉ ra một vị trí cụ thể, một mâu thuẫn cụ thể, ví dụ "đường quy hoạch ven sông đoạn sau xóm X cắt qua một dãy nhà đang ở ổn định, đề nghị xem xét dịch tim đường hoặc giữ hiện trạng chỉnh trang", là loại ý kiến buộc người lập phải trả lời có hay không, vì sao.
Thời điểm cũng quyết định nhiều. Góp ý trong lúc đồ án đang lấy ý kiến khác hẳn kiến nghị sau khi đã phê duyệt. Lúc trước, đó là một phần đầu vào; lúc sau, muốn thay đổi phải đi qua thủ tục điều chỉnh quy hoạch, khó hơn nhiều.
Và cuối cùng là chuyện số đông. Một hộ góp ý thì được ghi là một ý kiến. Hai mươi hộ cùng một xóm ký chung một văn bản, nêu cùng vấn đề với cùng lý lẽ, thì khó bị xếp vào loại ý kiến cá biệt.
Cách biết khi nào có đợt lấy ý kiến
Theo dõi bảng tin UBND phường. Thông báo lấy ý kiến về quy hoạch thường được niêm yết tại trụ sở phường, nơi sinh hoạt khu phố.
Theo dõi cổng thông tin của thành phố. Các đồ án đang lấy ý kiến thường được đăng kèm thời gian, địa điểm trưng bày và cách gửi góp ý.
Hỏi tổ trưởng tổ dân phố. Họ thường được thông báo về các buổi họp, hội nghị lấy ý kiến dân cư sớm hơn.
Đọc báo địa phương. Các đồ án lớn ven sông thường được báo chí đưa tin khi bắt đầu lấy ý kiến.
Lập nhóm liên lạc trong xóm. Một nhóm nhắn tin của xóm, có người chịu khó theo dõi và chia sẻ thông báo kèm ảnh chụp văn bản, giúp không ai bị lỡ.
Ghi lại hạn chót. Đợt lấy ý kiến có thời hạn. Ghi ngày bắt đầu, ngày kết thúc vào lịch, đừng để tới tuần cuối mới đọc.
Phân biệt các loại họp. Họp tổ dân phố bàn việc chung, hội nghị lấy ý kiến về đồ án, và buổi đối thoại về bồi thường là ba việc khác nhau, góp ý ở mỗi buổi cũng khác.
Cẩn thận với "họp" do người lạ tổ chức. Buổi lấy ý kiến chính thức có cơ quan nhà nước chủ trì hoặc có thông báo rõ. Buổi do cá nhân mời họp bàn chuyện quy hoạch thì nên hỏi kỹ mục đích.
Đọc đồ án trước khi viết góp ý
Không cần hiểu hết mọi ký hiệu, nhưng nên đọc đủ để góp ý chạm đúng chỗ.
- Tìm khu nhà mình trên bản vẽ. Xác định thửa đất, con hẻm, đoạn bờ sông mình quan tâm. Chụp lại phần đó.
- Đọc chú giải màu và ký hiệu. Biết chỗ mình được quy hoạch chức năng gì: đất ở hiện hữu, đất ở mới, cây xanh, giao thông, mặt nước.
- Đọc thuyết minh tóm tắt. Phần này nói mục tiêu, dân số dự kiến, các chỉ tiêu chính, hướng xử lý khu dân cư hiện hữu.
- Xem lộ giới đường quanh nhà. Đường ven sông, đường trong khu dự kiến rộng bao nhiêu, có cắt qua nhà mình không.
- Ghi ra những gì chưa hiểu. Đó là câu hỏi để hỏi người trực ở nơi trưng bày hoặc tại hội nghị lấy ý kiến.
- Đối chiếu với hiện trạng. Bản vẽ có thể dựa trên nền hiện trạng cũ. Nếu thấy sai lệch, như một con hẻm không còn, một khu nhà đã xây ổn định không được thể hiện, đó là một điểm góp ý có giá trị.
Viết góp ý thế nào cho người lập phải trả lời
Nêu rõ mình là ai. Họ tên, địa chỉ, thửa đất. Người có quyền lợi trực tiếp nói thì có sức nặng.
Chỉ đúng vị trí. Ghi rõ đoạn đường, ô đất, ký hiệu trên bản vẽ. Kèm ảnh chụp có khoanh vùng nếu được.
Một vấn đề một đoạn. Đánh số từng ý. Dồn mọi bức xúc vào một đoạn dài làm người tổng hợp khó tách ý.
Nêu lý do bằng sự việc. "Đoạn này ngập vào mỗi đợt triều cường lớn, nâng nền khu bên cạnh sẽ làm nước dồn vào xóm" mạnh hơn "chúng ta sẽ bị ngập hơn".
Đưa đề xuất thay thế. Không chỉ phản đối mà nói nên làm gì: giữ lối ra sông, dịch tuyến, chỉnh trang thay vì giải toả, bố trí tái định cư tại chỗ.
Giữ giọng bình tĩnh. Góp ý mạnh không cần lời lẽ gay gắt. Văn bản lịch sự, rõ ràng dễ được trích dẫn vào báo cáo tổng hợp hơn.
Ngắn mà đủ. Một hai trang là vừa. Phần phụ lục ảnh, chữ ký để riêng.
Ký, ghi ngày, giữ bản sao. Gửi bản chính, giữ bản chụp, nếu nộp trực tiếp thì xin xác nhận đã nhận.
Góp chung với hàng xóm: mạnh hơn nhưng cần làm khéo
Ở những xóm ven sông, nhiều nhà cùng chịu một vấn đề: cùng nằm dưới một tuyến đường quy hoạch, cùng đối diện chuyện cao độ nền, cùng sợ mất lối ra bến. Một văn bản chung nêu vấn đề đó, có chữ ký của các hộ liên quan, thường được chú ý hơn nhiều văn bản lẻ tẻ.
Khi soạn chung, nên có một hai người đọc kỹ đồ án và chấp bút, rồi đọc lại cho cả nhóm nghe trước khi ký. Ai không đồng ý điểm nào thì có quyền không ký, hoặc gửi góp ý riêng. Ép mọi người ký cho đủ số chỉ làm văn bản yếu đi khi có người rút lại.
Cần tránh để văn bản chung bị dẫn dắt bởi lợi ích riêng của một người, ví dụ người đang gom đất muốn đẩy phương án bồi thường cao. Văn bản tốt nói về quyền lợi chung của xóm và lý do kỹ thuật, không nói thay cho ai.
Nếu xóm có người làm nghề liên quan, như kiến trúc sư, kỹ sư, luật sư, nhờ họ đọc giúp một lượt. Một câu chữ đúng thuật ngữ, một lập luận dựa trên quy định, có thể làm khác đi cách văn bản được tiếp nhận.
Sau khi gửi góp ý
Theo dõi báo cáo tổng hợp. Sau đợt lấy ý kiến, đơn vị lập quy hoạch tổng hợp và giải trình. Hỏi phường xem báo cáo đó có được công khai không.
Xem đồ án được duyệt có thay đổi gì. Khi đồ án được phê duyệt và công bố, so với bản lấy ý kiến để thấy góp ý có được tiếp thu không.
Giữ hồ sơ đã gửi. Văn bản góp ý, xác nhận đã nhận, ảnh chụp bản vẽ lúc đó. Sau này nếu có tranh chấp, đây là bằng chứng mình đã lên tiếng đúng lúc.
Tiếp tục ở các khâu sau. Quy hoạch chi tiết, dự án cụ thể, phương án bồi thường đều có khâu lấy ý kiến riêng. Không được tiếp thu ở khâu này vẫn còn khâu sau.
Hỏi lại nếu không thấy phản hồi. Gửi văn bản hỏi về kết quả tiếp thu, lịch sự và có thời hạn mong nhận trả lời.
Đừng chỉ dựa vào mạng xã hội. Bức xúc đăng lên mạng có thể lan rộng nhưng không thay được góp ý bằng văn bản qua đúng kênh.
Nhờ người có chuyên môn khi cần. Nếu đồ án ảnh hưởng nặng tới nhà đất, nhờ luật sư về đất đai, quy hoạch tư vấn bước tiếp theo, kể cả quyền khiếu nại, kiến nghị.
Câu hỏi thường gặp
Người dân có quyền góp ý đồ án quy hoạch không?
Có. Đồ án quy hoạch đô thị phải được lấy ý kiến cơ quan, tổ chức và cộng đồng dân cư liên quan trước khi phê duyệt. Hình thức có thể là trưng bày, phát phiếu, hội nghị hoặc qua cổng thông tin.
Góp ý quy hoạch có thật sự được xem xét không?
Các ý kiến được tổng hợp và giải trình trong hồ sơ trình duyệt. Góp ý cụ thể, có lý do và đề xuất rõ thì dễ được trả lời hơn ý kiến chung chung, dù không phải ý kiến nào cũng được tiếp thu.
Lỡ đợt lấy ý kiến thì còn góp ý được không?
Vẫn có thể gửi kiến nghị tới cơ quan quản lý, nhưng sức nặng và thủ tục khác. Sau khi đồ án đã duyệt, muốn thay đổi phải qua điều chỉnh quy hoạch. Vì vậy nên theo dõi thông báo để góp ý đúng đợt.
Có nên ký góp ý chung với cả xóm không?
Nên, nếu nội dung đúng với quyền lợi và quan điểm của mình. Đọc kỹ trước khi ký và chỉ ký những điểm mình đồng ý; nếu có ý riêng thì gửi thêm một văn bản riêng.
Góp ý quy hoạch gửi ở đâu?
Theo kênh nêu trong thông báo lấy ý kiến: hộp thư góp ý nơi trưng bày, phiếu góp ý, địa chỉ của cơ quan tổ chức lập quy hoạch hoặc UBND phường. Giữ bản sao và xin xác nhận khi nộp trực tiếp.
Góp ý bằng điện thoại hay mạng xã hội có được tính không?
Thường chỉ ý kiến gửi qua kênh chính thức mới được đưa vào tổng hợp. Mạng xã hội giúp lan thông tin trong xóm, còn ý kiến cần được gửi bằng văn bản.
