Bờ kè ven sông Bình Quới quanh Thanh Đa được làm trước hết để giữ bờ khỏi sạt lở, ở một số đoạn kết hợp làm lối đi và chắn bớt nước tràn vào đường. Kè giúp bờ ổn định hơn hẳn đất tự nhiên, nhưng không làm hết ngập, và chân kè vẫn bị dòng nước khoét nên cần được theo dõi.
Với người ở cạnh kè, kè đổi nhiều thứ: lối ra sông, cảnh nhìn, chỗ hóng mát buổi chiều, cả cảm giác an toàn. Bài này nói về những gì kè làm được, không làm được, và người dân nên để ý gì. Người viết không nêu dự án, chủ đầu tư hay mốc thời gian của từng đoạn kè cụ thể.
Kè được làm để giải quyết chuyện gì?
Lý do chính là sạt lở. Bờ đất phù sa ở các đoạn bờ lõm của khúc quanh bị dòng chảy và sóng tàu ăn dần, có đoạn lở sát mép đường, sát nhà. Kè là lớp vỏ cứng bọc ngoài bờ, ngăn nước khoét trực tiếp vào đất.
Lý do thứ hai là ổn định hạ tầng. Một con đường chạy ven sông mà bờ cứ lở thì sớm muộn mặt đường cũng sụt. Kè giữ cho đường và các công trình sát bờ an toàn hơn.
Ở một số đoạn, kè kết hợp tường chắn cao hơn mặt đất phía trong, giúp chặn bớt nước triều tràn qua bờ vào đường, vào nhà. Nhưng đây là tác dụng phụ, không phải ở đoạn nào cũng có.
Cuối cùng là cảnh quan và lối đi. Đoạn kè có lan can, lối đi bộ biến mép sông từ chỗ nguy hiểm thành chỗ người dân đi dạo, chạy bộ, ngồi hóng gió. Với bán đảo vốn ít không gian công cộng, đây là thay đổi đáng kể.
Kè làm được gì và không làm được gì
Làm được: giữ bờ khỏi lở ở đoạn đã kè. Đây là tác dụng rõ nhất, thấy ngay khi so với đoạn bờ đất tự nhiên bên cạnh.
Làm được: lối đi an toàn hơn. Lan can, mặt đi phẳng, ít trơn hơn bờ đất.
Làm được ở một số đoạn: chặn nước tràn bờ. Nếu kè có cao trình đủ cao và liền mạch. Một chỗ hở là nước tìm đường vào.
Không làm được: hết ngập do mưa. Mưa lớn mà cống thoát không kịp, nhất là khi trùng triều cường, vẫn ngập phía trong kè.
Không làm được: chặn nước qua cống. Nước sông có thể theo đường cống ngược vào khu dân cư nếu cống không có van một chiều hoặc van hỏng.
Không làm được: bảo vệ đoạn chưa kè. Kè một đoạn có thể làm dòng chảy dồn mạnh vào đoạn kế tiếp chưa kè. Đoạn đầu và cuối kè thường là chỗ cần để ý.
Không làm được: miễn bảo trì. Chân kè vẫn bị nước khoét, đất sau kè có thể lún, lan can gỉ. Kè cần được kiểm tra định kỳ.
Không làm được: hợp pháp hóa nhà lấn mép. Có kè không có nghĩa đất sát kè được xây thoải mái. Hành lang bảo vệ bờ vẫn có quy định riêng.
Dấu hiệu bờ kè đang có vấn đề
Vết nứt trên mặt kè, mặt lối đi. Nhất là vết nứt dọc theo chiều dài kè.
Mặt lối đi lún, võng, đọng nước. Đất phía sau kè đang lún hoặc bị nước rút mất.
Lan can nghiêng, gãy chân. Vừa nguy hiểm trực tiếp vừa có thể báo hiệu đỉnh kè chuyển vị.
Hố sụt sau lưng kè. Dấu hiệu đất bên trong bị cuốn ra qua khe hở. Không đứng gần.
Đá, bê tông chân kè bị bong, lộ. Thấy rõ lúc nước ròng. Chân kè hở là chỗ nước khoét vào.
Nước phun hoặc rỉ mạnh qua thân kè. Lúc nước lớn, nước rỉ vào phía trong qua khe kè nhiều bất thường.
Cây mọc trong khe kè. Rễ cây có thể nới rộng khe nứt theo thời gian.
Rác, lục bình dồn kẹt lâu ở chân kè. Không trực tiếp hỏng kè nhưng làm dòng chảy xoáy, che đi chỗ hư.
Thấy kè hư hỏng thì làm gì?
Kè là công trình công cộng, người dân không tự sửa nhưng có thể giúp phát hiện sớm.
- Giữ khoảng cách an toàn. Không đứng trên chỗ lún, không vịn lan can lung lay, không cho trẻ lại gần.
- Chụp ảnh, ghi vị trí. Có mốc dễ nhận như cột đèn, lối xuống bến, đầu hẻm; ghi thời gian chụp.
- Báo tổ dân phố, UBND phường. Gửi ảnh, mô tả ngắn. Nếu nguy cấp như sụt lớn, có người gặp nạn, gọi số khẩn cấp.
- Rào tạm nếu có thể. Đặt vật cản, dây báo để người đi đường tránh, trong lúc chờ cơ quan chức năng tới.
- Theo dõi tiếp. Chụp lại sau vài ngày cùng góc, để thấy chỗ hư có lan rộng không.
Sống và đi dạo cạnh bờ kè: những điều người ở lâu hay dặn
Buổi chiều trên bờ kè là lúc đông nhất: người chạy bộ, đạp xe, trẻ con chơi, người ngồi câu cá. Mặt kè sát nước thường có rêu, nhất là sau khi nước lớn tràn lên rồi rút. Đi giày đế bám, đi chậm ở đoạn ướt, nhất là người lớn tuổi.
Đừng ngồi vắt chân ra ngoài lan can hay leo qua lan can để xuống sát mép nước câu cá, chụp ảnh. Phía ngoài lan can thường là mặt kè dốc, trơn, và nước bên dưới sâu, chảy mạnh. Mỗi năm, các vụ trượt chân ven sông đều bắt đầu từ một bước leo qua như vậy.
Với trẻ em, bờ kè có lan can dễ tạo cảm giác an toàn giả. Khe lan can có thể đủ rộng cho trẻ nhỏ chui qua, xe đạp trẻ con có thể lao xuống dốc. Luôn có người lớn đi kèm, giữ trẻ ở phía trong lối đi.
Nhà sát kè nên nhớ: kè giữ bờ chứ không giữ nước cống. Mùa triều cường vẫn cần kiểm tra miệng cống, chuẩn bị bao cát, dời xe lên cao. Và có kè rồi cũng đừng cơi nới nhà ra sát mép; đó là hành lang bảo vệ, có quy định, và phải hỏi phường trước khi làm gì.
Câu hỏi thường gặp
Bờ kè Bình Quới để làm gì?
Chủ yếu để giữ bờ sông khỏi sạt lở, bảo vệ đường và nhà cửa ven sông. Một số đoạn kết hợp lối đi bộ và chắn bớt nước tràn bờ khi triều lên.
Có kè rồi sao vẫn ngập?
Kè giữ bờ chứ không giải quyết mưa lớn và nước theo cống chảy ngược vào. Khi mưa trùng triều cường, nước phía trong kè vẫn có thể dâng.
Đi dạo trên bờ kè ven sông có an toàn không?
Lối đi có lan can khá an toàn nếu đi đúng phía trong và cẩn thận chỗ rêu trơn. Không leo qua lan can, không để trẻ chơi một mình gần mép.
Thấy kè bị nứt, lún thì báo ai?
Chụp ảnh, ghi vị trí rồi báo tổ dân phố hoặc UBND phường. Nếu sụt lớn, nguy hiểm tới người, gọi số khẩn cấp.
Nhà sát kè có được xây thêm không?
Phần đất sát kè thường nằm trong hành lang bảo vệ bờ có quy định riêng. Hỏi UBND phường và cơ quan quản lý xây dựng trước khi sửa, xây bất cứ gì.
