Ở bán đảo Thanh Đa, đường ra vào dồn về cầu Kinh nên chuẩn bị cho cấp cứu phải làm từ trước khi có chuyện: biết gọi cấp cứu 115 và mô tả đường vào nhà thật chính xác, có người ra đầu hẻm đón xe, biết sẵn nơi khám cấp cứu gần nhất theo đường đi thực tế, và có kế hoạch riêng cho giờ kẹt cầu và ngày nước lớn. Mấy phút tiết kiệm được ở mỗi khâu cộng lại có thể là chuyện sống còn.
Bài này không thay được hướng dẫn của nhân viên y tế. Nó chỉ nói về phần người nhà và hàng xóm làm được: đường đi, giờ giấc, người đón, đồ cần mang. Những chuyện như chạy xe trên đường Bình Quới hay giờ kẹt cầu Kinh có bài riêng; ở đây chúng được đặt vào tình huống khẩn cấp.
Vì sao bán đảo cần chuẩn bị kỹ hơn nơi khác
Ở phần lớn khu dân cư, xe cấp cứu có nhiều đường để vào. Ở bán đảo, xe từ ngoài vào hay từ trong ra đều phải qua cầu Kinh, rồi chạy đường Bình Quới, rồi vào hẻm. Bất kỳ đoạn nào tắc, cả hành trình chậm lại. Giờ cao điểm, mưa to, nước lớn, ba thứ ấy có thể cộng dồn.
Hẻm trong các xóm cũ nhiều chỗ hẹp, có khúc quanh, có cổng, có xe máy đậu hai bên. Xe cứu thương có thể không vào tới cửa nhà, nhân viên y tế phải mang cáng đi bộ một đoạn. Nếu không có ai ra đón, họ có thể mất thêm nhiều phút để tìm đúng nhà.
Chung cư cũ có thêm khó khăn: cầu thang hẹp, không thang máy, chiếu nghỉ chật, đưa người bệnh từ tầng cao xuống là cả một việc. Người nhà chuẩn bị trước lối đi thông thoáng sẽ giúp được rất nhiều.
Điều đáng lo nhất là sự chủ quan. Người ta nghĩ "nhà mình chưa có ai bệnh nặng", rồi tới lúc có chuyện mới lúng túng tìm số, tìm giấy tờ, tìm người. Chuẩn bị cho cấp cứu là việc làm một lần, cất đó, mong không bao giờ dùng tới.
Gọi cấp cứu 115 cho đúng
Cuộc gọi đầu tiên quyết định xe tới nhanh hay chậm. Bình tĩnh nói đủ các ý sau.
- Nói địa chỉ trước tiên. Số nhà, hẻm, đường, phường theo địa chỉ hiện hành. Thêm tên gọi quen nếu mới sắp xếp, ví dụ "bán đảo Thanh Đa, Bình Thạnh".
- Mô tả đường vào bằng mốc. Vào đường Bình Quới, rẽ hẻm có cây lớn, nhánh nào, nhà màu gì. Nói rõ ô tô có vào được tới cửa không.
- Nói tình trạng người bệnh. Tỉnh hay mê, thở được không, có chảy máu, đau ngực, yếu liệt không. Nói ngắn, đúng những gì thấy.
- Để lại số điện thoại nghe được. Giữ máy rảnh để tổng đài và tài xế gọi lại.
- Làm theo hướng dẫn của tổng đài. Họ có thể hướng dẫn sơ cứu trong lúc chờ; làm đúng như hướng dẫn, không tự làm theo kinh nghiệm truyền miệng.
- Cử ngay một người ra đầu hẻm. Mang đèn pin nếu là ban đêm, vẫy xe vào.
- Dọn lối đi. Dời xe máy, đồ đạc ở hẻm và trong nhà, mở cổng, bật đèn cầu thang.
Nên dán một tờ ghi sẵn địa chỉ và cách chỉ đường vào nhà cạnh điện thoại bàn hoặc trên tủ lạnh. Lúc hoảng, người ta quên cả tên đường nhà mình.
Gọi xe cấp cứu hay tự chở: cân nhắc nhanh
Đây chỉ là khung tham khảo cho người nhà; khi phân vân, gọi 115 và hỏi ý nhân viên tổng đài.
| Tình huống | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Người bệnh mê, khó thở, đau ngực dữ dội, yếu liệt đột ngột | Gọi 115, không tự chở bằng xe máy | Cần nhân viên y tế và phương tiện chuyên dụng ngay trên đường |
| Ngã, nghi gãy xương cột sống, chấn thương đầu | Gọi 115, không tự di chuyển người bệnh | Di chuyển sai có thể làm tổn thương nặng hơn |
| Sốt cao, đau bụng, vết thương nhỏ, người bệnh tỉnh táo đi lại được | Có thể tự đi bằng ô tô hoặc taxi tới nơi khám | Đỡ chờ xe, nhưng tránh chở bằng xe máy nếu người bệnh yếu |
| Trẻ nhỏ co giật, khó thở | Gọi 115, làm theo hướng dẫn tổng đài | Cần đánh giá và xử trí của nhân viên y tế |
| Giờ kẹt cầu Kinh, ngày nước lớn | Vẫn gọi 115 với ca nặng, báo rõ tình trạng đường | Xe cấp cứu được ưu tiên, người đi đường dễ nhường hơn xe thường |
| Người nhà không chắc mức độ nặng | Gọi 115 để được tư vấn | Nhân viên tổng đài giúp quyết định nên chờ xe hay tự đi |
Tự chở người bệnh nặng bằng xe máy qua cầu Kinh giờ cao điểm là lựa chọn rủi ro: người bệnh có thể ngã, xấu đi trên đường mà không ai xử trí được.
Chuẩn bị trước ở mỗi nhà
Một tờ thông tin khẩn cấp. Địa chỉ, cách chỉ đường vào nhà, số điện thoại người thân, bệnh nền, thuốc đang dùng, dị ứng của từng người. Dán ở chỗ dễ thấy.
Biết nơi khám cấp cứu gần nhất. Tìm hiểu trước bệnh viện, cơ sở có khoa cấp cứu gần bán đảo theo đường đi thực tế, giờ nào cũng nhận.
Một túi đi viện để sẵn. Giấy tờ tuỳ thân, thẻ bảo hiểm y tế, sổ khám bệnh, thuốc đang dùng, sạc điện thoại, ít tiền mặt.
Đèn pin chỗ cố định. Cúp điện giữa đêm vẫn tìm được đường ra.
Lối đi thông thoáng trong nhà. Nhất là với người già, người bệnh nằm ở tầng trên; đừng chất đồ ở cầu thang.
Bình chữa cháy nhỏ và biết cách dùng. Đặt gần bếp, gần lối ra.
Học sơ cứu cơ bản. Các lớp sơ cứu do tổ chức y tế, chữ thập đỏ tổ chức giúp biết làm gì trong những phút đầu.
Lưu số khẩn cấp vào điện thoại mọi người trong nhà. 115 cấp cứu, 114 cứu hoả cứu nạn, 113 công an.
Hỏi bác sĩ về kế hoạch cho người có bệnh nền. Người có bệnh tim, hô hấp, tiểu đường nên có hướng dẫn riêng khi trở nặng.
Ví dụ: nửa đêm có người trở bệnh trong hẻm sâu
Hình dung một ông cụ sống cùng con trai trong hẻm sâu gần bờ kênh. Nửa đêm ông đau ngực, vã mồ hôi. Người con gọi 115, đọc địa chỉ theo tờ giấy dán trên tủ lạnh, mô tả đường vào và nói rõ ô tô chỉ vào được tới đầu hẻm. Tổng đài hỏi tình trạng, hướng dẫn để ông nằm nghỉ, không cho đi lại.
Trong lúc chờ, người con nhắn vào nhóm của hẻm. Một người hàng xóm cầm đèn pin ra đầu hẻm đứng đón, một người khác dời hai chiếc xe máy đậu chắn lối. Người con chuẩn bị túi đi viện đã để sẵn, có thuốc ông đang uống và giấy tờ.
Xe tới, nhân viên y tế mang cáng vào theo người hàng xóm dẫn đường, không mất phút nào tìm nhà. Đêm đó cầu Kinh vắng nên xe ra nhanh. Nếu là giờ cao điểm, mọi chuẩn bị ở phía trong hẻm càng có giá trị vì không thể rút ngắn được đoạn ngoài cầu.
Không có gì phi thường trong câu chuyện này. Chỉ là một tờ giấy dán sẵn, một túi đồ để sẵn, và một nhóm hàng xóm biết nhau. Những thứ đó được nói kỹ hơn trong bài hàng xóm giúp nhau khi nước lên, cúp điện.
Khi cầu Kinh kẹt hoặc đường ngập
Vẫn gọi 115 với ca nặng. Đừng nghĩ "chờ xe vào không kịp" rồi tự chở; xe cấp cứu có đèn còi, nhân viên xử trí được trên đường.
Báo tình trạng đường cho tổng đài. Đường ngập đoạn nào, hẻm có lội được không, để tài xế chọn cách vào.
Người dân trên cầu nhường đường. Nghe còi ưu tiên thì dạt sang bên, không chạy bám đuôi xe ưu tiên.
Đưa người bệnh ra chỗ cao nếu hẻm ngập sâu. Chỉ khi người bệnh di chuyển được an toàn và tổng đài đồng ý.
Đừng tự lội nước sâu chở người bệnh. Xe chết máy giữa nước là tình huống tệ hơn chờ.
Ngày nước lớn, chuẩn bị trước cho người bệnh nặng trong nhà. Nhà có người bệnh nặng, sản phụ sắp sinh nên hỏi bác sĩ và có kế hoạch đi sớm trước con nước.
Ghi nhớ giờ đỉnh triều. Ngày nước lớn, biết giờ nào đường ngập để báo cho tổng đài khi cần.
Cháy, sự cố và sơ tán ở chung cư cũ, hẻm sâu
Thấy cháy, gọi 114 ngay. Báo địa chỉ, tầng, block, loại đám cháy, có người mắc kẹt không.
Ra khỏi nhà theo lối gần nhất, đi xuống. Không dùng cầu thang nếu đầy khói dày; che mũi miệng, cúi thấp.
Không quay lại lấy đồ. Tài sản có thể làm lại, người thì không.
Báo hàng xóm, nhất là người già, người khuyết tật. Gõ cửa trên đường ra nếu an toàn.
Ngắt điện, khoá gas nếu làm được an toàn. Không liều mình vào chỗ đã cháy lớn.
Tập trung ở chỗ thoáng, đếm người. Báo ngay cho lực lượng chữa cháy nếu thiếu ai.
Giữ lối cho xe chữa cháy. Hẻm hẹp, xe máy đậu hai bên là trở ngại lớn; dời ngay khi nghe tin có cháy.
Ngày nước lên cao bất thường, nghe hướng dẫn chính quyền. Nếu có thông báo sơ tán, đi theo hướng dẫn, mang túi khẩn cấp, đưa người già, trẻ nhỏ đi trước.
Sai lầm thường gặp trong tình huống khẩn cấp
Gọi người thân trước, gọi 115 sau. Mất những phút đầu quý nhất. Gọi cấp cứu trước, báo người thân sau.
Nói địa chỉ không rõ. Chỉ nói "nhà ở Thanh Đa" mà không có hẻm, mốc, cách vào.
Tự chở người bệnh nặng bằng xe máy. Người bệnh ngồi không vững, xấu đi trên đường, không ai xử trí.
Không có ai ra đón xe. Nhân viên y tế mất thời gian tìm nhà trong hẻm nhiều nhánh.
Cho người bệnh ăn uống, uống thuốc theo mách bảo. Chỉ làm khi nhân viên y tế hướng dẫn.
Đứng xem chặn lối. Hàng xóm tụ tập trước cửa làm cáng khó ra vào.
Quên mang giấy tờ, thuốc. Tới viện mới gọi người về lấy, mất thêm thời gian.
Bám đuôi xe cấp cứu để "đi nhanh theo". Vừa nguy hiểm cho mình, vừa cản trở xe ưu tiên.
Khi nào nên hỏi người có chuyên môn hoặc cơ quan có thẩm quyền
Mọi tình huống sức khoẻ khẩn cấp. Gọi 115 và làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Kế hoạch cho người có bệnh nền nặng. Hỏi bác sĩ điều trị về dấu hiệu cần đi viện ngay và nơi nên đến.
An toàn cháy nổ ở chung cư cũ. Hỏi ban quản trị, lực lượng phòng cháy chữa cháy về lối thoát hiểm, thiết bị cần có.
Thông tin sơ tán khi triều cường, bão. Theo thông báo chính thức của phường và thành phố, không theo tin đồn trên mạng.
Lớp sơ cứu. Hỏi trạm y tế phường, các tổ chức chữ thập đỏ về các lớp mở cho người dân.
Lối đi trong hẻm bị chiếm dụng cản trở xe cấp cứu. Báo ban điều hành khu phố hoặc phường để được xử lý.
Điện hở, dây điện rơi khi nước lên. Báo ngay đơn vị điện lực, không tự xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Xe cấp cứu có vào được hẻm ở bán đảo Thanh Đa không?
Tuỳ độ rộng của hẻm; nhiều hẻm trong xóm cũ xe chỉ vào tới đầu hẻm và nhân viên y tế mang cáng đi bộ vào. Khi gọi 115 nên nói rõ ô tô vào được tới đâu và cử người ra đón.
Cầu Kinh kẹt thì có nên tự chở người bệnh đi viện?
Với ca nặng như khó thở, đau ngực, mê man, vẫn nên gọi 115 vì nhân viên y tế xử trí được trên đường và xe được ưu tiên. Khi phân vân, hỏi tổng đài trước khi quyết định tự chở.
Cần chuẩn bị gì sẵn trong nhà cho tình huống cấp cứu?
Một tờ ghi địa chỉ và cách chỉ đường vào nhà, danh sách thuốc và bệnh nền của từng người, một túi đi viện có giấy tờ và thẻ bảo hiểm y tế, đèn pin và lối đi thông thoáng.
Ngày triều cường có người bệnh thì làm sao?
Vẫn gọi 115 nếu nặng và báo rõ tình trạng ngập. Nhà có người bệnh nặng hoặc sản phụ sắp sinh nên hỏi bác sĩ trước và tính đi sớm, trước khi đỉnh triều lên.
Chung cư cũ cháy thì thoát thế nào?
Gọi 114, ra khỏi nhà theo lối gần nhất và đi xuống, che mũi miệng, cúi thấp khi có khói. Không quay lại lấy đồ, báo hàng xóm trên đường ra nếu an toàn.
Hàng xóm giúp được gì khi có người cấp cứu?
Ra đầu hẻm đón xe, dời xe máy chắn lối, mở cổng, giữ trẻ nhỏ và trông nhà cho gia đình người bệnh. Không tụ tập trước cửa và không tự cho người bệnh ăn uống, uống thuốc.
