Ở bán đảo Thanh Đa, hàng xóm giúp nhau được nhanh nhất khi mọi thứ đã sắp sẵn từ lúc trời yên: một nhóm liên lạc chung của con hẻm hoặc của block chung cư, một danh sách những nhà có người già, người bệnh, trẻ nhỏ, và vài người đã nhận trước việc của mình. Lúc nước lên hay cúp điện, không ai còn thời gian bàn.
Người cũ trong xóm hay kể những đêm nước lớn cả hẻm thức, thanh niên khiêng đồ cho nhà neo người, các bà nấu nồi cháo chung. Nếp ấy không mất, nhưng giờ hẻm đông người lạ hơn, nhiều nhà đi làm tới tối, và người cần giúp có khi ở ngay sát vách mà không ai biết. Mạng lưới của xóm cần được dựng lại có chủ ý.
Những lúc xóm cần nhau nhất ở bán đảo
Triều cường là dịp quen thuộc nhất. Nước lên theo giờ, đoán được, nhưng lên nhanh, và những con hẻm trũng có khi chỉ trong một buổi chiều đã ngập qua bậc cửa. Nhà có người trẻ thì tự xoay xở, nhà chỉ còn hai ông bà già thì không khiêng nổi cái tủ, không kê nổi cái giường.
Cúp điện là chuyện ở chung cư cũ lo hơn nhà phố. Mất điện thì máy bơm nước ngừng, hành lang và cầu thang tối om, người già ở tầng trên không dám xuống. Mất điện vào đúng đêm oi bức, nhà có người nằm bệnh hay em bé mới sinh là chuyện nặng.
Còn có những lúc không báo trước: một người té trong nhà tắm, một cụ ông trở bệnh lúc nửa đêm khi con cái ở xa. Bán đảo ít lối ra, đường ra cầu Kinh ban đêm vắng nhưng đường vào hẻm sâu thì chật. Người hàng xóm ở gần thường tới trước bất kỳ ai.
Điều người cũ nói đúng: xóm giúp nhau không vì luật nào bắt. Nhưng muốn giúp đúng lúc thì phải biết trước nhà nào cần gì, và điều đó giờ không tự nhiên mà biết nữa.
Lập mạng lưới giúp nhau trong hẻm, trong block
Không cần tổ chức gì lớn. Năm sáu người nhiệt tình là đủ để bắt đầu.
- Lập một nhóm nhắn tin chung. Một nhóm cho cả hẻm hoặc cả block, mời từng nhà vào, kể cả người thuê trọ. Đặt luật đơn giản: chỉ dùng cho việc chung, không buôn bán, không chuyện riêng.
- Ghi danh sách nhà cần để ý. Nhà có người già sống một mình, người khuyết tật, người nằm liệt, sản phụ, trẻ sơ sinh. Hỏi chính họ trước, ghi số điện thoại của con cháu ở xa.
- Giữ danh sách kín đáo. Chỉ vài người phụ trách cầm, không đăng lên nhóm chung. Thông tin nhà nào có người già ở một mình không nên để người lạ biết.
- Chia việc theo người. Ai theo dõi lịch triều và báo trước, ai có xe chở người đi viện, ai có máy phát điện hay sạc dự phòng lớn, ai biết sơ cứu.
- Ghép cặp nhà khoẻ với nhà cần giúp. Mỗi nhà neo người có một nhà hàng xóm gần nhất nhận để ý. Cách này nhanh hơn mọi tin nhắn chung.
- Báo cho ban điều hành khu phố hoặc ban quản trị. Để khi có chuyện lớn, kênh của xóm và kênh chính thức nối được với nhau.
- Ôn lại mỗi đầu mùa mưa. Danh sách thay đổi: người dọn đi, người mới tới, người mới ốm. Cập nhật mỗi năm một lần là tối thiểu.
Khi triều cường lên: những việc giúp nhau cụ thể
Báo trước giờ nước lên. Người theo dõi lịch triều nhắn nhóm từ hôm trước, kèm giờ nước lớn dự kiến.
Khiêng đồ nặng cho nhà neo người. Tủ, giường, máy giặt. Phải làm trước khi nước vào, lúc nước đã ngập thì khiêng vừa nặng vừa trơn.
Ngắt điện tầng trệt giúp người già. Nhiều cụ không biết cầu dao nằm đâu, hoặc không với tới. Chỉ cho họ, hoặc làm giúp.
Gửi xe máy lên chỗ cao. Nhà nào có sân cao, có chỗ trống trên dốc thì nhận giữ xe cho nhà trũng vài giờ.
Đưa người già lên nhà cao hơn. Nếu nhà họ ngập sâu, mời qua ngồi chờ nước rút ở nhà mình, có chỗ ngồi khô và nước uống.
Không để trẻ con chơi trong nước ngập. Nước ngập ở hẻm lẫn nước cống, có thể có dây điện rò, có miệng cống mở. Ai thấy trẻ con lội thì nhắc, kể cả con nhà người khác.
Dọn chung sau khi nước rút. Rác, bùn dồn vào đầu hẻm. Một buổi dọn chung nhanh hơn mỗi nhà tự dọn trước cửa mình.
Báo chỗ hư hỏng chung. Nắp cống bật, bờ kè rỉ nước, đèn hẻm chập. Một người tổng hợp rồi báo phường một lần.
Cúp điện, ốm đau giữa đêm: những việc ít ai nghĩ trước
Ở cư xá Thanh Đa và các chung cư cũ, cúp điện kéo theo mất nước vì máy bơm không chạy. Nhà nào còn trữ nước thì san sẻ cho nhà có người già, có trẻ nhỏ. Người khoẻ ở tầng dưới xách giúp vài can lên tầng trên là việc nhỏ mà quý.
Đèn pin để sẵn ở chân cầu thang và đầu hành lang, ai cũng biết chỗ, giúp người già khỏi té trong bóng tối. Đây là kinh nghiệm của nhiều block chung cư cũ: một hai cây đèn chung, có người phụ trách sạc, giá rẻ mà tránh được tai nạn.
Với ốm đau ban đêm, việc cần làm trước nhất vẫn là gọi cấp cứu 115 và nói rõ địa chỉ, cách vào hẻm. Hàng xóm giúp được ở chỗ ra đầu hẻm đón xe, dời xe máy chắn lối, mở cổng block, giữ nhà và trông trẻ cho gia đình người bệnh. Đừng tự chở người bệnh nặng bằng xe máy nếu không chắc tình trạng; khi phân vân, hỏi nhân viên tổng đài cấp cứu.
Một chuyện tế nhị: giúp xong thì giữ kín chuyện nhà người ta. Người già trong xóm ngại nhờ vả nhất là vì sợ cả hẻm bàn tán. Giữ được điều đó thì lần sau họ mới dám gọi.
Giữ cho mạng lưới xóm sống lâu
Đừng để một người gánh hết. Người nhiệt tình nhất thường kiệt sức sau vài mùa. Chia việc, đổi người.
Giữ nhóm nhắn tin sạch. Nhóm bị tràn tin quảng cáo là người ta tắt thông báo, đúng lúc cần thì không ai đọc.
Mời người mới vào sớm. Người thuê trọ, gia đình mới dọn tới thường muốn giúp mà không biết bắt đầu từ đâu.
Gặp nhau lúc trời yên. Một buổi dọn hẻm, một bữa ăn cuối năm. Quen mặt nhau lúc bình thường thì lúc có chuyện mới dễ gõ cửa.
Cảm ơn công khai, góp ý riêng tư. Đó là cách người cũ giữ hoà khí trong xóm.
Không biến nhóm thành nơi phán xét. Nhà ai để nước tràn, nhà ai chậm dọn, nói riêng, đừng nói trong nhóm.
Ghi lại những gì đã làm được. Sau mỗi mùa nước, ghi vài dòng: hẻm ngập tới đâu, đã giúp được ai, thiếu gì. Năm sau đỡ phải nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Lập nhóm hàng xóm có cần xin phép ai không?
Một nhóm nhắn tin tự nguyện giữa hàng xóm thì không cần xin phép. Tuy vậy, nên báo cho ban điều hành khu phố hoặc ban quản trị chung cư biết để khi có chuyện lớn hai bên phối hợp được.
Người già trong xóm ngại nhờ thì làm sao?
Chủ động hỏi thăm lúc bình thường, nói rõ là cả xóm đang lập danh sách để giúp nhau, không riêng gì nhà họ. Ghép một nhà hàng xóm cụ thể để ý, người già thường dễ nhờ một người quen hơn nhờ cả nhóm.
Có nên tự lội nước ngập để giúp nhà bên?
Chỉ khi nước còn thấp, đã ngắt điện khu vực và đi theo cặp. Nước ngập trong hẻm có thể che miệng cống, vật sắc và dây điện. Nước đã lên sâu hoặc chảy mạnh thì gọi lực lượng chức năng.
Gặp người bệnh nặng ban đêm thì nên gọi ai trước?
Gọi cấp cứu 115 trước, sau đó báo người nhà. Trong lúc chờ, hàng xóm ra đầu hẻm đón xe và dọn lối. Làm theo hướng dẫn của tổng đài thay vì tự xử lý theo kinh nghiệm truyền miệng.
Danh sách nhà cần giúp có nên đăng lên nhóm chung?
Không nên. Thông tin nhà nào có người già ở một mình là thông tin nhạy cảm. Chỉ vài người phụ trách giữ, và hỏi ý chính người được ghi tên trước khi ghi.
