Dọn ngay khi nước vừa rút, lúc bùn còn ướt và dễ đẩy: gạt bùn ra cửa, xịt rửa bằng nước sạch, lau khử trùng sàn và chân tường, rồi mở hết cửa cho nhà khô. Bùn để khô một đêm sẽ bám chặt vào gạch và bốc mùi. Song song với dọn dẹp là chuyện sức khoẻ: đi ủng, đeo găng, rửa tay, và đi khám nếu có vết thương hay sốt sau những ngày lội nước.
Nước triều ở bán đảo không phải nước mưa trong. Nó đi qua cống, qua mép sông, mang theo bùn, rác và những thứ không nhìn thấy. Đợt nước chỉ vài tiếng nhưng phần dọn dẹp có thể kéo dài nhiều ngày, nhất là ở nhà ống thiếu gió. Bài này đi theo thứ tự thực tế người ở Thanh Đa hay làm, kèm vài chỗ hay làm sai.
Vì sao phải dọn ngay, đừng đợi nắng lên?
Lúc nước vừa rút, lớp bùn trên sàn còn lỏng, một cây chổi cao su gạt vài lượt là ra tới cửa. Đợi sáng hôm sau, bùn đã se mặt, bám vào ron gạch, phải chà từng viên. Nhiều nhà mệt sau một đêm canh nước nên để mai làm, rồi mất gấp đôi công.
Nước lưu lại trong nhà lâu cũng làm chân tường hút ẩm thêm, sơn bong, vữa bở. Phần tủ, bàn, chân giường đứng trong vũng nước đọng sẽ ngấm sâu hơn. Gạt nước ra sớm là cắt bớt thời gian đồ đạc ngâm nước.
Còn một lý do nữa là mùi. Bùn triều có chất hữu cơ, gặp nóng ẩm là phân huỷ nhanh. Mùi tanh, mùi cống trong nhà sau ngập chủ yếu đến từ bùn còn sót ở góc, gầm tủ, khe cửa, chứ không phải từ bản thân nước.
Dĩ nhiên an toàn đi trước. Chưa chắc cầu dao đã ngắt, chưa thấy rõ sàn có mảnh vỡ, thì chưa bắt đầu. Người dọn đi ủng hoặc dép kín mũi, mang găng cao su, không lội chân trần dù chỉ vài bước.
Dọn nhà sau khi nước rút: làm theo thứ tự
Thứ tự đi từ an toàn tới sạch sẽ, từ chỗ cao ra cửa.
- Kiểm điện. Cầu dao tầng trệt vẫn ngắt. Không bật lại cho tới khi ổ cắm, dây điện khô và được kiểm.
- Mở cửa, mở quạt trên lầu. Cho gió lùa qua nhà. Không bật quạt cắm ở tầng trệt khi ổ còn ướt.
- Dọn rác, đồ hỏng ra trước. Gom đồ phải bỏ ra một chỗ, cho gọn mặt sàn để làm.
- Gạt bùn từ trong ra ngoài. Dùng chổi cao su đẩy bùn về phía cửa, từ phòng trong cùng ra.
- Xịt rửa bằng nước sạch. Rửa sàn, chân tường, chân tủ. Chú ý ron gạch và góc nhà.
- Lau khử trùng. Dùng chất tẩy rửa gia dụng pha theo hướng dẫn trên nhãn. Không trộn các loại chất tẩy với nhau, nhất là loại có clo với loại có axit.
- Thông thoát sàn. Bùn hay đọng trong thoát sàn, làm nghẹt và bốc mùi. Mở nắp, móc bùn, xả nước.
- Phơi khô và theo dõi. Để cửa mở, quan sát chân tường vài ngày xem có mốc không.
Nước rửa sàn chứa bùn và chất tẩy nên đổ vào cống, không đổ ra gốc cây hay xuống mép sông. Rác hỏng do ngập để gọn chờ xe rác, đừng đẩy xuống kênh: lần triều sau nó sẽ trôi ngược về chính hẻm mình.
Đồ bảo hộ và vệ sinh cá nhân khi dọn
Ủng cao su. Dưới bùn có thể là mảnh kính, đinh, dằm gỗ. Ủng hoặc giày kín bảo vệ chân tốt hơn dép.
Găng tay cao su dài. Bảo vệ tay khỏi bùn và chất tẩy. Găng thủng thì thay ngay.
Khẩu trang. Khi chà mốc, xịt chất tẩy trong không gian kín, khẩu trang giúp đỡ hít bụi và hơi hoá chất.
Che vết thương hở. Có vết trầy ở tay chân thì băng kín chống nước trước khi làm.
Rửa tay bằng xà phòng. Sau khi dọn, trước khi ăn, trước khi bế trẻ nhỏ.
Tắm và thay đồ. Quần áo dọn bùn giặt riêng, không để chung với đồ trẻ em.
Trẻ con ra khỏi khu dọn. Không cho trẻ chơi trong nước đọng hay bùn, kể cả khi trông có vẻ sạch.
Uống nước đủ. Dọn nhà giữa trời nóng ẩm mất sức nhanh, người lớn tuổi dễ choáng.
Mùi, mốc và muỗi: những thứ kéo dài sau đợt nước
Mùi trong nhà sau ngập thường giảm rõ sau khi bùn được rửa sạch và nhà khô. Nếu vài ngày sau vẫn còn mùi, nên tìm chỗ bùn sót: dưới gầm tủ bếp, sau tủ lạnh, trong ống thoát sàn, khe giữa chân tường và tủ âm. Xịt nước hoa phòng chỉ che mùi trong chốc lát.
Mốc hay hiện ở chân tường thành vệt đen hoặc xanh, nhất là tường không có lớp chống thấm. Lau bằng dung dịch tẩy mốc, để khô, theo dõi. Mốc lan rộng và quay lại liên tục là dấu hiệu tường còn ngậm nước bên trong, phải để lâu hơn trước khi sơn lại. Sơn đè lên tường ẩm thì vài tuần sau lại bong.
Muỗi là chuyện thật sự cần để ý. Sau mỗi đợt nước, những chỗ đọng nhỏ như chậu cây, lốp xe cũ, vỏ hộp, máng xối nghẹt là chỗ muỗi đẻ trứng. Đi một vòng quanh nhà đổ hết nước đọng, lật úp đồ chứa, thả cá hoặc đậy kín lu nước. Làm vài ngày một lần trong mùa triều.
Nếu khu nhà có nhiều muỗi, có người trong nhà sốt cao, nhức mỏi, nên đi khám sớm thay vì tự uống thuốc hạ sốt ở nhà. Phun thuốc diệt muỗi diện rộng thường do phường hay trạm y tế tổ chức, có thể hỏi tổ dân phố lịch phun.
Khi nào nên đi khám sau mùa nước?
Vết thương sưng đỏ, nóng, chảy dịch. Vết trầy khi lội nước bẩn dễ nhiễm trùng. Đừng tự đắp lá hay bôi thuốc không rõ nguồn.
Vết thương sâu do đinh, kính. Đi khám để được xử lý và hỏi bác sĩ về tiêm phòng uốn ván.
Sốt cao, đau cơ sau khi lội nước. Nhất là đau bắp chân, mắt đỏ. Kể với bác sĩ là đã lội nước ngập để được xem xét đúng hướng.
Tiêu chảy, nôn. Có thể do ăn uống thực phẩm hay nước bị nhiễm bẩn. Trẻ nhỏ, người già dễ mất nước nhanh.
Ngứa, nổi mẩn ở chân. Nước bẩn và chất tẩy làm da kích ứng. Nặng, lan rộng thì đi khám da liễu.
Ho, khó thở khi ở trong nhà mốc. Người có hen hoặc bệnh phổi nên ra khỏi phòng mốc và hỏi bác sĩ.
Người già bị ngã. Sàn trơn sau ngập là lúc người lớn tuổi hay té. Ngã đập đầu hay đau hông thì đi khám ngay.
Trẻ nhỏ sốt sau khi chơi nước. Đưa đi khám sớm, kể rõ trẻ đã tiếp xúc nước ngập.
Câu hỏi thường gặp
Sau khi nước rút nên dọn nhà lúc nào?
Càng sớm càng tốt, khi bùn còn ướt và dễ gạt. Nhưng chỉ bắt đầu khi đã chắc điện tầng trệt được ngắt và sàn không có mảnh vỡ nguy hiểm.
Dùng gì để khử trùng sàn nhà sau ngập?
Chất tẩy rửa gia dụng có hướng dẫn khử trùng, pha đúng tỉ lệ trên nhãn. Không trộn các loại chất tẩy với nhau vì có thể sinh khí độc.
Lội nước ngập có bị bệnh không?
Có nguy cơ, nhất là khi có vết thương hở. Nước ngập có thể mang vi khuẩn gây nhiễm trùng và một số bệnh lây qua nước. Có sốt, đau cơ hay vết thương sưng đỏ thì đi khám và kể đã lội nước.
Làm sao hết mùi hôi trong nhà sau ngập?
Tìm và rửa sạch chỗ bùn sót ở gầm tủ, thoát sàn, khe tường, rồi để nhà khô thoáng. Mùi thường hết khi nguồn bùn được xử lý, không phải nhờ xịt thơm.
Tường bị mốc sau ngập có sơn lại ngay được không?
Không nên. Phải lau mốc, để tường khô hẳn bên trong rồi mới sơn, nếu không lớp sơn mới sẽ bong và mốc quay lại.
Sau triều cường có cần phun thuốc muỗi không?
Trước hết là dọn nước đọng quanh nhà để muỗi không có chỗ đẻ. Phun diện rộng thường do phường hoặc trạm y tế tổ chức, hỏi tổ dân phố nếu khu mình nhiều muỗi.
