Khi biết nước sắp vào nhà, việc đầu tiên là ngắt cầu dao các mạch điện tầng trệt, rồi mới tới đồ đạc: đồ điện lên cao trước, giấy tờ và tiền bạc bọc kín cất trên lầu, nệm và vải vóc sau cùng. Thứ tự này bám theo cái gì hỏng nặng nhất và cái gì gây nguy hiểm nhất khi gặp nước.
Ở nhà ven sông Thanh Đa, người lâu năm có phản xạ dọn đồ rất nhanh, nhưng người mới thuê hay mới dọn về thường bị bất ngờ ở lần đầu: nước lên trong vòng chưa tới một tiếng, đúng lúc trong nhà chỉ có người già hoặc trẻ nhỏ. Bài này chia việc ra làm ba lớp: làm một lần cho cả năm, làm trước mỗi đợt, và làm khi nước đã tới cửa.
Vì sao điện phải xử lý trước đồ đạc?
Nước triều lẫn bùn, muối và rác, dẫn điện tốt hơn nhiều người nghĩ. Một ổ cắm sát sàn ngập trong nước mà cầu dao vẫn bật là cả mặt sàn có thể nguy hiểm, nhất là với người đi chân trần dọn đồ hay trẻ con lội nước chơi. Chuyện này không cần nước sâu, chỉ cần ngập tới ổ cắm.
Cái khó là nhiều căn nhà cũ ở bán đảo chỉ có một cầu dao tổng. Ngắt tổng thì cả nhà tối, tủ lạnh trên lầu cũng tắt, nên người ta ngại và để nguyên. Cách gỡ là nhờ thợ điện tách mạch: tầng trệt một nhánh riêng, có thể ngắt mà lầu vẫn có điện. Việc này làm một lần, dùng cả chục năm.
Nếu chưa tách được mạch, thì ngắt tổng khi nước bắt đầu vào nhà và chấp nhận vài tiếng không điện. Chuẩn bị đèn sạc, sạc đầy điện thoại từ trước. Không cố lội nước ra cầu dao khi nước đã ngập quá ổ cắm; lúc đó đứng ở chỗ khô, dùng vật cách điện, hoặc gọi điện lực.
Sau khi nước rút cũng đừng vội bật lại. Ổ cắm, công tắc, dây ở chân tường còn ướt bên trong. Để khô, mở nắp ổ ra xem, và nếu có nghi ngờ thì để thợ điện kiểm trước khi đóng cầu dao.
Làm một lần cho cả năm: sắp nhà theo mực nước
Dời ổ cắm tầng trệt lên cao. Ổ cắm đặt cao ngang mặt bàn thay vì sát sàn. Đây là việc đáng tiền nhất với nhà hay ngập.
Tách mạch điện tầng trệt. Có cầu dao riêng cho tầng trệt, dán nhãn rõ để ai trong nhà cũng ngắt được.
Kệ sắt cao, chân chắc. Kệ có tầng trên cao hơn mức nước cao nhất từng gặp, đủ chỗ cho nồi cơm, quạt, đồ điện nhỏ. Chân kệ bắt vít vào tường cho khỏi đổ.
Tủ lạnh, máy giặt kê trên bệ. Bệ xây hoặc chân kê chắc chắn. Máy giặt kê cao còn tiện dùng, đỡ cúi.
Không để nệm trên sàn. Nệm ngấm nước triều gần như bỏ đi. Dùng giường có chân, hoặc nệm cất lên lầu ban ngày.
Tủ gỗ ván ép tránh tầng trệt. Ván ép ngấm nước là phồng, mục từ chân. Tầng trệt nên dùng tủ nhựa, inox hoặc kệ thép.
Hộp nhựa có nắp cho đồ lặt vặt. Đồ gia dụng, quần áo ít dùng cất trong hộp nhựa kín, xếp chồng ở chỗ cao.
Một góc khô cho giấy tờ. Chọn một ngăn trên lầu hoặc trên cao làm chỗ cất giấy tờ cố định. Đến lúc gấp không phải đi tìm.
Ghi danh sách đồ phải dời. Dán sau cửa danh sách ngắn những thứ cần đưa lên khi nước tới, để người thuê, người giúp việc hay con cháu cũng làm được.
Trước mỗi đợt đỉnh triều: dọn theo thứ tự
Làm trước giờ đỉnh vài tiếng, nhất là khi người lớn trong nhà phải đi làm.
- Xem bản tin. Biết ngày, khung giờ đỉnh. Nếu có thông báo xả hồ hay mưa lớn thì chuẩn bị cao hơn một nấc.
- Sạc pin. Điện thoại, đèn sạc, sạc dự phòng. Mất điện vài tiếng là chuyện thường.
- Đồ điện lên cao. Quạt, nồi cơm, ấm siêu tốc, ổ cắm kéo dài, bộ phát wifi đặt sát sàn.
- Giấy tờ và tiền. Cho vào túi chống nước hoặc túi zip, cất lên lầu hay ngăn cao nhất.
- Thuốc men. Thuốc của người già, sổ khám bệnh đặt chỗ khô, dễ lấy.
- Đồ dưới gầm giường, gầm tủ. Đây là chỗ hay bị quên nhất: giày dép, thùng giấy, đồ chơi, bao gạo.
- Xe. Dắt xe lên bậc cao hoặc gửi chỗ khô bên ngoài trước giờ nước lên.
- Lắp phai, bịt thoát sàn. Chặn đường nước vào xong mới yên tâm rời nhà.
Nếu trong nhà có người già ở một mình, nhờ hàng xóm hay người thân ghé qua trước giờ đỉnh. Việc kê đồ nặng không nên để người lớn tuổi làm một mình trên sàn trơn.
Giấy tờ: thứ mất rồi khó làm lại nhất
Đồ điện hỏng thì mua lại, nhưng sổ hồng, giấy khai sinh, bằng cấp, hợp đồng thì làm lại mất nhiều công. Giấy thấm nước triều lẫn bùn sẽ nhoè mực, dính vào nhau, mốc sau vài ngày. Nhiều nhà mất giấy tờ không phải vì nước lên quá cao mà vì cất ở ngăn kéo dưới cùng của tủ thờ hay tủ tivi.
Cách gọn nhất là gom toàn bộ giấy tờ quan trọng vào một túi chống nước, đặt cố định ở chỗ cao trên lầu. Chụp ảnh hoặc quét từng trang, lưu vào điện thoại và một nơi lưu trữ trực tuyến. Bản chụp không thay được bản gốc, nhưng giúp làm lại nhanh hơn khi cần.
Nếu giấy tờ đã ướt, đừng phơi nắng gắt hay sấy nóng vì giấy co, mực phai. Tách từng tờ nhẹ tay, đặt giữa các lớp giấy thấm, để chỗ thoáng có quạt nhẹ. Giấy dính chặt vào nhau thì đừng cố gỡ, mang đi hỏi nơi có kinh nghiệm phục hồi tài liệu.
Với sổ đỏ, sổ hồng bị hư hỏng nặng, thủ tục cấp lại hay cấp đổi do cơ quan đăng ký đất đai giải quyết. Hỏi trực tiếp nơi đó về hồ sơ cần chuẩn bị thay vì nghe dịch vụ trung gian nói "lo trọn gói".
Đồ đã bị ngập: cái gì cứu được, cái gì nên bỏ
Đồ điện cắm điện. Không cắm lại ngay. Để khô hẳn và nhờ thợ kiểm, nhất là đồ có bo mạch như tủ lạnh, máy giặt, tivi.
Tủ lạnh. Nếu nước chỉ tới chân, để khô phần máy nén và dây điện rồi nhờ thợ kiểm. Thức ăn trong ngăn mát khi mất điện lâu thì bỏ.
Nệm, gối, thú bông. Thấm nước triều thường khó làm sạch tận bên trong, dễ mốc và bốc mùi. Nhiều nhà chấp nhận bỏ.
Quần áo. Giặt lại bằng nước sạch và xà phòng, phơi nắng kỹ. Đồ trẻ em nên giặt kỹ hơn.
Đồ gỗ thịt. Lau sạch, để khô từ từ chỗ thoáng, không phơi nắng gắt kẻo nứt.
Đồ ván ép. Phồng chân là khó cứu. Cắt bỏ phần hỏng nếu được, hoặc thay.
Gạo, đồ khô dưới sàn. Đã dính nước triều thì bỏ, không tiếc.
Đồ nhựa, inox. Rửa sạch, ngâm khử trùng theo hướng dẫn trên nhãn chất tẩy, dùng lại được.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên ngắt cầu dao lúc triều cường?
Trước khi nước chạm tới ổ cắm thấp nhất trong nhà. Nếu nước đã ngập quá ổ cắm, đừng lội ra cầu dao; đứng ở chỗ khô hoặc gọi điện lực hỗ trợ.
Đồ điện bị ngập có dùng lại được không?
Nhiều món dùng lại được nếu để khô hẳn và được thợ kiểm trước khi cắm điện. Cắm điện ngay khi bên trong còn ẩm dễ chập cháy và làm hỏng hẳn.
Giấy tờ bị ướt nước thì làm sao?
Tách từng tờ nhẹ tay, đặt giữa giấy thấm, để khô ở chỗ thoáng, không phơi nắng gắt. Giấy tờ đất đai hư hỏng nặng thì hỏi cơ quan đăng ký đất đai về thủ tục cấp lại.
Nệm bị ngập nước triều có giữ được không?
Rất khó làm sạch tận bên trong, dễ mốc và có mùi kéo dài. Nếu chỉ ướt mép do nước sạch thì có thể phơi, còn ngấm nước triều lẫn bùn thì thường nên bỏ.
Nhà thuê bị ngập thì đồ hư ai chịu?
Tuỳ thoả thuận trong hợp đồng thuê. Nên hỏi chủ nhà từ đầu về chuyện ngập, ghi vào hợp đồng, và tự kê đồ của mình lên cao bất kể ai chịu.
Có nên mua bảo hiểm cho đồ đạc vì ngập không?
Có thể tìm hiểu, nhưng đọc kỹ điều khoản loại trừ vì nhiều gói không bồi thường ngập do triều. Hỏi thẳng công ty bảo hiểm về trường hợp nước triều vào nhà trước khi mua.
