Nhà ven sông ở Thanh Đa nên chọn cây chịu ẩm, chịu được ngập ngắn như chuối, môn nước, rau muống, sả, và trồng trong bồn xây cao hoặc chậu có thể kê lên khi triều cường. Với ban công chung cư cũ, ưu tiên chậu nhẹ, cây chịu gió, không đặt chậu nặng ở mép ban công và không để nước tưới chảy xuống nhà dưới.
Người ở bán đảo yêu cây không kém ai, nhưng hay gặp hai cảnh trớ trêu: cây trồng dưới đất chết vì một đợt triều cường ngâm ba ngày, cây trên ban công chết vì gió sông thổi rát và nắng chiều hắt vào. Chọn cây đúng với điều kiện của chính nhà mình là đỡ tốn tiền, tốn công nhất.
Hiểu điều kiện nhà mình trước khi chọn cây
Nhà mặt đất ven sông và căn hộ chung cư cũ là hai bài toán khác nhau. Nhà mặt đất có đất, có chỗ, nhưng chịu ngập khi triều cường, mưa lớn. Căn hộ chung cư cũ không ngập, nhưng ban công nhỏ, nắng gắt một buổi, gió mạnh nếu ở tầng cao và nhìn ra sông, và có giới hạn về tải trọng.
Với nhà mặt đất, việc đầu tiên là biết mức nước ngập thường gặp ở sân nhà mình. Nhiều nhà đánh dấu trên tường mức nước những đợt triều cường lớn. Cây trồng dưới mức đó phải chịu ngập được, hoặc trồng trong chậu để kê lên. Cây quý thì đặt hẳn trên mức đó.
Với ban công, quan sát một tuần: nắng vào lúc nào, bao lâu, gió có mạnh không, mưa có tạt vào không. Ban công hướng tây nắng chiều rất gắt, cây lá mỏng dễ cháy. Ban công hướng đông nắng sáng dịu, hợp nhiều loại rau gia vị.
Nguồn nước tưới cũng quan trọng. Một số nhà dùng nước giếng có phèn tưới cây, lâu dần đất chua, cây vàng lá. Tưới bằng nước máy hoặc nước mưa hứng là an toàn hơn.
Cây hợp với sân, vườn nhà ven sông hay bị ngập
Chuối. Chịu ẩm tốt, mọc nhanh, cho bóng mát và trái. Ngập vài ngày còn chịu được nếu nước rút, ngập lâu thì thối gốc.
Môn nước, khoai môn. Thích đất ẩm, mép mương, góc sân trũng.
Rau muống. Trồng được cả dưới nước lẫn trên cạn, gần như không sợ ngập.
Sả. Chịu ẩm, chịu nắng, lại xua bớt muỗi theo kinh nghiệm dân gian.
Rau ngổ, ngò om, rau má. Rau thơm ưa ẩm, hợp góc sân ít nắng gắt.
Sen, súng trong lu, bồn. Biến chỗ đọng nước thành điểm nhấn. Thả vài con cá nhỏ để ăn lăng quăng.
Cây cảnh chịu ẩm như trầu bà, dương xỉ. Hợp góc hiên, góc sân có bóng râm.
Cây ăn trái thì trồng trên mô đất cao. Đắp mô đất hoặc xây bồn cao hơn mức ngập thường gặp, nước thoát nhanh khỏi gốc.
Cây hợp với ban công chung cư cũ
Rau gia vị trong chậu nhỏ. Húng quế, tía tô, hành lá, ớt. Nhẹ, dễ trồng, dùng được hằng ngày.
Lưỡi hổ, trầu bà. Chịu hạn, chịu bóng, ít chăm sóc, hợp người hay vắng nhà.
Hoa mười giờ, dừa cạn. Chịu nắng gắt, hợp ban công hướng tây.
Dây leo nhẹ trên giàn thấp. Tạo bóng mát cho ban công nắng chiều, nhưng không để leo lên dây điện, sang nhà bên.
Tránh cây cao, tán rộng. Gió sông tầng cao dễ làm đổ chậu, rơi xuống dưới rất nguy hiểm.
Chọn chậu nhựa, chậu nhẹ. Chậu xi măng, chậu sứ lớn đầy đất ướt nặng hơn người ta tưởng.
Dùng giá thể nhẹ. Trộn xơ dừa, trấu hun với đất để giảm trọng lượng và thoát nước tốt hơn.
Có khay hứng nước. Nước tưới chảy xuống ban công nhà dưới là nguyên nhân cãi nhau hàng xóm quen thuộc ở chung cư cũ.
An toàn khi trồng cây ở ban công chung cư cũ
Không đặt chậu trên lan can, mép ban công. Chậu rơi từ trên cao có thể gây tai nạn chết người cho người đi bên dưới.
Không chất quá nhiều chậu nặng. Ban công chung cư cũ đã qua nhiều năm sử dụng, khả năng chịu tải có giới hạn. Thấy ban công nứt, thấm, bong lớp vữa thì giảm tải và báo ban quản trị.
Buộc chặt giàn, chậu treo. Gió sông lúc giông rất mạnh. Chậu treo móc hờ dễ bay.
Kiểm tra ống thoát nước ban công. Lá rụng, đất trôi làm tắc ống thoát, nước đọng thấm xuống sàn.
Không làm cản lối thoát hiểm. Ban công nhiều căn là lối thoát hiểm phụ. Đừng biến nó thành rừng không đi qua được.
Diệt lăng quăng trong khay, lu nước. Thay nước, đổ bỏ nước đọng thường xuyên để không thành chỗ muỗi đẻ.
Hỏi ban quản trị trước khi làm giàn lớn. Giàn cố định, mái che ban công có thể ảnh hưởng mặt ngoài toà nhà, có nơi cần xin phép.
Muốn chắc về kết cấu thì hỏi kỹ sư. Ban công có dấu hiệu võng, nứt sâu, lộ thép là chuyện của kỹ sư kết cấu, không phải của người trồng cây.
Chuẩn bị cho mùa triều cường: cứu cây thế nào?
Trước đợt triều cường lớn, nhà ven sông thường kê đồ đạc lên cao, cây chậu cũng nên được xếp lên bậc thềm, lên kệ, hoặc vào trong nhà nếu có chỗ. Cây trồng dưới đất thì khơi rãnh thoát nước trước để nước rút nhanh.
Sau khi nước rút, đừng tưới thêm ngay. Để đất ráo, xới nhẹ quanh gốc cho thoáng khí. Lá vàng, rễ thối thì cắt bỏ. Đất bị ngập nước sông có thể đọng rác, bùn, nên dọn sạch quanh gốc.
Nếu nước ngập có lẫn nước thải, mùi hôi, thì rau ăn lá trồng dưới đất trong đợt đó nên bỏ, không nên hái ăn ngay. Rửa sạch, chờ đợt rau mới mọc lên.
Mỗi mùa ngập là một lần học: cây nào sống, cây nào chết, ghi lại để mùa sau chọn trồng cho đúng. Nhiều nhà ở bán đảo dần dần có một khu vườn toàn cây "chịu đòn" là nhờ những lần thử như thế.
Câu hỏi thường gặp
Cây gì chịu được ngập nước lâu ngày?
Rau muống, sen, súng, môn nước chịu ngập tốt. Chuối, sả chịu ẩm và ngập ngắn ngày nhưng ngập lâu sẽ thối gốc. Phần lớn cây ăn trái và cây cảnh thông thường không chịu ngập lâu.
Ban công chung cư cũ có trồng cây nhiều được không?
Được ở mức vừa phải, với chậu nhẹ và giá thể nhẹ. Ban công chung cư cũ có giới hạn tải trọng, thấy dấu hiệu nứt, thấm thì nên giảm bớt và báo ban quản trị.
Ban công hướng tây trồng cây gì?
Chọn cây chịu nắng gắt như hoa mười giờ, dừa cạn, lưỡi hổ, một số loại ớt. Dùng lưới che nắng mỏng vào mùa nắng gay gắt nhất.
Rau trồng bị ngập nước triều cường có ăn được không?
Nếu nước ngập là nước sông lẫn nước cống, rau ăn lá trong đợt đó nên bỏ. Đợi rau mới mọc lại, rửa sạch trước khi ăn.
Làm sao để nước tưới không chảy xuống nhà dưới?
Dùng chậu có đĩa lót, khay hứng nước, tưới vừa đủ và tưới gốc thay vì xối lên lá. Kiểm tra ống thoát nước ban công thường xuyên.
Trồng cây có giúp giảm nóng cho căn hộ không?
Cây xanh ở ban công có thể che bớt nắng chiếu vào tường và cửa kính, giúp căn hộ dễ chịu hơn. Mức độ tuỳ hướng nhà và lượng cây, đừng kỳ vọng thay được rèm, máy lạnh.
